Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, trẻ em đang trở thành nhóm đối tượng chịu tác động sâu sắc nhất từ sự thay đổi của môi trường sống và môi trường thông tin. Trẻ em ngày nay lớn lên cùng thiết bị thông minh, mạng xã hội, các nền tảng số, trong khi nhận thức và kỹ năng tự bảo vệ còn hạn chế. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu mới đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ quyền lợi cho trẻ em, buộc phải gắn chặt với chuyển đổi số nếu muốn đạt hiệu quả thực chất.

Quan sát thực tế cho thấy, nhiều nguy cơ xâm hại trẻ em hiện nay không còn chỉ diễn ra trong không gian vật lý mà đã chuyển mạnh sang không gian số. Các hành vi xâm phạm quyền riêng tư, dụ dỗ, lừa đảo, bắt nạt, khai thác thông tin cá nhân của trẻ em diễn ra tinh vi, nhanh chóng và khó kiểm soát hơn. Trong khi đó, không ít phụ huynh, người chăm sóc và thậm chí cả giáo viên chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ, dẫn đến khoảng trống trong nhận diện rủi ro và bảo vệ trẻ em.

Từ thực tiễn đó, chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ quyền lợi trẻ em trước hết phải là sự thay đổi về tư duy tiếp cận. Nếu vẫn chỉ tuyên truyền bằng các buổi nói chuyện trực tiếp, tài liệu giấy hoặc thông tin mang tính chung chung thì khó tiếp cận được đúng đối tượng, đúng thời điểm. Trẻ em và nhiều phụ huynh hiện nay tiếp nhận thông tin chủ yếu qua môi trường số; do đó, nội dung pháp luật cần được đưa đến đúng nơi trẻ em đang hiện diện, với hình thức phù hợp và dễ tiếp nhận.

Chuyển đổi số cho phép công tác tuyên truyền pháp luật về bảo vệ trẻ em vượt qua giới hạn về không gian và thời gian. Các thông điệp pháp luật, kỹ năng bảo vệ quyền lợi của trẻ có thể được truyền tải thông qua bài viết ngắn, hình ảnh, video, tình huống minh họa trên nền tảng số, giúp người tiếp nhận dễ hiểu, dễ nhớ và dễ áp dụng. Thực tiễn cho thấy, những nội dung gắn với tình huống cụ thể, phản ánh đúng những rủi ro mà trẻ em có thể gặp phải trên môi trường mạng thường có mức độ lan tỏa và tác động cao hơn.

Một điểm quan trọng khác là chuyển đổi số giúp cá nhân hóa nội dung tuyên truyền. Trẻ em ở các độ tuổi khác nhau có nhu cầu và khả năng tiếp nhận thông tin khác nhau; phụ huynh, người chăm sóc cũng có những mối quan tâm riêng. Môi trường số cho phép phân nhóm đối tượng, từ đó xây dựng nội dung phù hợp, tránh tình trạng tuyên truyền dàn trải, thiếu trọng tâm. Đây là lợi thế mà phương thức tuyên truyền truyền thống khó đáp ứng.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận thẳng thắn những thách thức của chuyển đổi số trong công tác này. Không phải mọi nội dung đưa lên môi trường số đều tự động mang lại hiệu quả. Nếu thông tin pháp luật thiếu kiểm chứng, trình bày khó hiểu hoặc không phù hợp với tâm lý trẻ em thì thậm chí có thể phản tác dụng. Do đó, chuyển đổi số không đồng nghĩa với làm nhanh, làm nhiều, mà đòi hỏi sự chọn lọc, đầu tư nghiêm túc về nội dung và cách thức thể hiện.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong tuyên truyền bảo vệ quyền trẻ em không thể thay thế hoàn toàn vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng. Thực tiễn cho thấy, hiệu quả chỉ đạt được khi thông tin pháp luật trên môi trường số được củng cố bằng sự quan tâm, hướng dẫn trực tiếp từ người lớn. Chuyển đổi số cần được xem là công cụ hỗ trợ, giúp tăng cường hiệu quả chứ không làm mờ đi trách nhiệm của các chủ thể trong việc bảo vệ trẻ em.

Từ góc độ quản lý, chuyển đổi số cũng tạo điều kiện để cơ quan chức năng theo dõi mức độ tiếp cận, phản hồi của người dân đối với các nội dung tuyên truyền. Việc nắm bắt được nội dung nào được quan tâm, nhóm đối tượng nào còn hạn chế tiếp cận sẽ giúp điều chỉnh phương thức tuyên truyền phù hợp hơn với thực tiễn, tránh hình thức, lãng phí nguồn lực.

Trong bối cảnh xây dựng đô thị thông minh và xã hội số, chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ quyền lợi cho trẻ em là yêu cầu tất yếu. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà là sự thay đổi cách nghĩ, cách làm, hướng tới mục tiêu cuối cùng là bảo vệ trẻ em một cách thực chất, hiệu quả, bền vững. Khi trẻ em được trang bị kiến thức và kỹ năng phù hợp trong môi trường số, việc bảo vệ quyền lợi của các em sẽ không chỉ là trách nhiệm của người lớn mà còn là năng lực tự thân của chính các em trong xã hội hiện đại.

SỞ TƯ PHÁP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH