Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra sâu rộng, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đối với ngành Tư pháp – lĩnh vực gắn trực tiếp với việc bảo đảm công lý, quyền con người và trật tự pháp luật – chuyển đổi số giữ vai trò trụ cột, quyết định chất lượng quản trị nhà nước, hiệu lực thi hành pháp luật và niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

Về bản chất, chuyển đổi số trong ngành Tư pháp không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ thông tin hay số hóa hồ sơ, tài liệu. Đây là quá trình thay đổi toàn diện phương thức quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ công và tổ chức hoạt động nghiệp vụ trên nền tảng dữ liệu số và công nghệ số. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một nền tư pháp hiện đại, minh bạch, chuyên nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Trước hết, chuyển đổi số góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp. Việc hình thành các cơ sở dữ liệu tư pháp dùng chung, liên thông giữa các cơ quan như hộ tịch, quốc tịch, lý lịch tư pháp, thi hành án hay công chứng, giúp giảm trùng lặp thông tin, tăng độ chính xác và rút ngắn thời gian xử lý công việc. Công tác chỉ đạo, điều hành từ trung ương đến địa phương trở nên kịp thời, dựa trên dữ liệu và có cơ sở khoa học hơn.

Thứ hai, chuyển đổi số là chìa khóa để cải thiện chất lượng cung cấp dịch vụ công tư pháp. Các dịch vụ như đăng ký hộ tịch, cấp phiếu lý lịch tư pháp, công chứng, chứng thực hay tra cứu thông tin pháp luật khi được thực hiện trên môi trường số sẽ giúp người dân giảm chi phí, thời gian đi lại và tiếp cận dịch vụ một cách thuận tiện, công khai. Đây là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng nền hành chính phục vụ, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Thứ ba, chuyển đổi số góp phần bảo đảm công bằng, khách quan và phòng ngừa tiêu cực trong hoạt động tư pháp. Việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, ghi nhận và lưu vết điện tử các thao tác xử lý hồ sơ giúp hạn chế sự can thiệp chủ quan, tăng khả năng giám sát và kiểm tra. Dữ liệu số cũng là nền tảng để phân tích, đánh giá chính sách pháp luật, kịp thời điều chỉnh những bất cập trong thực tiễn.

Tuy nhiên, chuyển đổi số trong ngành Tư pháp là quá trình lâu dài, đòi hỏi tư duy chiến lược, cách làm bài bản và sự kiên trì. Bên cạnh hạ tầng công nghệ, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Đội ngũ cán bộ tư pháp cần được chuẩn hóa kỹ năng số, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và tinh thần phụng sự công lý trong môi trường làm việc mới.

Có thể khẳng định, chuyển đổi số chính là trụ cột để ngành Tư pháp thực hiện sứ mệnh của mình trong kỷ nguyên số: bảo đảm pháp quyền, phục vụ người dân, đồng hành cùng sự phát triển bền vững của đất nước. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là tầm nhìn dài hạn, mang ý nghĩa chiến lược đối với tương lai của nền tư pháp Việt Nam.