Với quy mô dân số lớn, địa bàn rộng và nhu cầu tìm hiểu pháp luật ngày càng đa dạng, TP.HCM đang đẩy mạnh đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng thiết thực, gần gũi, giúp người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu và vận dụng pháp luật vào cuộc sống.

Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam (9/11), phóng viên Tạp chí Thương hiệu và Công luận đã có cuộc trao đổi với bà Trần Thị Hồng Hạnh, Đại biểu Hội đồng nhân dân TP.HCM, Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật TP.HCM và bà Ung Thị Xuân Hương, Chủ tịch Hội Luật gia TP.HCM, về những giải pháp đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, góp phần xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trên địa bàn Thành phố.

Đổi mới phổ biến, giáo dục pháp luật, lấy người dân làm trung tâm

Thời gian qua, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) trên địa bàn TP.HCM được triển khai bằng nhiều hình thức, từng bước tạo thêm những cách tiếp cận gần gũi để người dân tìm hiểu và vận dụng pháp luật trong đời sống. Nội dung tuyên truyền ngày càng hướng đến những vấn đề cụ thể mà người dân, doanh nghiệp quan tâm, gắn cung cấp kiến thức với hướng dẫn thực hiện quyền, nghĩa vụ và hỗ trợ giải quyết vướng mắc pháp lý.

Chia sẻ về kết quả công tác này, bà Trần Thị Hồng Hạnh, Đại biểu Hội đồng nhân dân TP.HCM, Phó Giám đốc Sở Tư pháp, Phó Chủ tịch Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật TP.HCM cho biết, bên cạnh các hình thức tuyên truyền trực tiếp, Thành phố đã triển khai nhiều hoạt động như ngày hội pháp luật, hội thi trực tuyến, phiên tòa giả định, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và đối thoại chính sách giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp.

Mỗi hình thức có ưu thế riêng. Phiên tòa giả định giúp người tham dự nhận diện hành vi vi phạm và hậu quả pháp lý qua tình huống cụ thể; hội thi trực tuyến tạo điều kiện để người dân chủ động tìm hiểu pháp luật; hoạt động tư vấn, trợ giúp pháp lý và đối thoại giúp người dân được giải đáp những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Cùng với đó, sách nói pháp luật, tài liệu số và hoạt động tuyên truyền trên các nền tảng Zalo, Facebook, YouTube, TikTok… mở thêm kênh tiếp cận thông tin phù hợp với thói quen của người dân. Điểm nhấn hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm nay là Chương trình đi bộ đồng hành với chủ đề "Thượng tôn pháp luật - Vì cộng đồng khỏe mạnh, văn minh và nghĩa tình" do Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật TP.HCM tổ chức. Chương trình diễn ra lúc 6 giờ 30 phút ngày 8/11 tại đường Lê Duẩn, phía trước Hội trường Thống Nhất, phường Sài Gòn, với lộ trình đi bộ 1,5 km, thu hút khoảng 7.000 người tham gia.

Theo bà Hạnh, đây là hoạt động kết hợp tuyên truyền pháp luật với rèn luyện sức khỏe, xây dựng nếp sống văn minh đô thị và tinh thần đoàn kết. Qua đó, thông điệp tuân thủ pháp luật được chuyển tải bằng hình thức gần gũi, trực quan, khuyến khích sự đồng hành của các tầng lớp Nhân dân.

Với vai trò là cơ quan thường trực Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Thành phố, Sở Tư pháp TP.HCM xác định nhiệm vụ là tham mưu định hướng chung, kết nối các lực lượng và thúc đẩy việc triển khai phù hợp với nhiệm vụ của từng cơ quan, điều kiện của từng địa bàn.

Nội dung phối hợp phải bám sát nhiệm vụ chính trị của Thành phố, nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp và những vấn đề pháp lý phát sinh tại địa phương; đồng thời xác định rõ nội dung tuyên truyền, nhóm đối tượng cần tiếp cận và trách nhiệm của cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp.

Sở Tư pháp TP.HCM chú trọng phối hợp với các sở, ngành, chính quyền cấp xã, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và cơ quan báo chí; phát huy sự tham gia của luật sư, luật gia, trợ giúp viên pháp lý, giảng viên và những người có chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn. Trong đó, cơ quan chuyên môn cung cấp nội dung thuộc lĩnh vực quản lý; địa phương và các tổ chức gần dân giúp nhận diện nhu cầu, lựa chọn hình thức tiếp cận; báo chí góp phần chuyển tải thông tin và phản ánh những vấn đề từ đời sống.

Một nội dung quan trọng khác là bồi dưỡng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật về kỹ năng lựa chọn nội dung, truyền đạt, xử lý tình huống và sử dụng công nghệ. Việc đánh giá hiệu quả công tác PBGDPL cũng cần được đổi mới, không chỉ dựa vào số cuộc tuyên truyền hay số người tham gia mà còn thông qua mức độ tiếp nhận, tương tác, phản hồi và khả năng vận dụng pháp luật của người dân, doanh nghiệp.

Trong bối cảnh TP.HCM triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa bàn quản lý rộng và dân số đông, yêu cầu đặt ra là vừa bảo đảm thông tin pháp luật được chuyển tải kịp thời, thống nhất, vừa đáp ứng nhu cầu khác nhau của từng nhóm dân cư. Người lao động, học sinh, sinh viên, người cao tuổi, người khuyết tật hay doanh nghiệp đều có những mối quan tâm và điều kiện tiếp cận pháp luật riêng.

Từ thực tế đó, bà Hạnh cho rằng công tác PBGDPL cần bắt đầu từ nhu cầu của từng nhóm. Nội dung tuyên truyền cần ngắn gọn, có tình huống minh họa, hướng dẫn được cách thực hiện và chỉ rõ đầu mối giải đáp, hỗ trợ. Chẳng hạn, người lao động cần được thông tin về hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm; cư dân chung cư quan tâm đến quản lý, sử dụng nhà chung cư; học sinh, sinh viên cần tìm hiểu về phòng, chống bạo lực học đường, an toàn trên không gian mạng; doanh nghiệp cần được cập nhật những chính sách liên quan đến sản xuất, kinh doanh.

Về phương thức, cần tiếp tục phát triển các sản phẩm số thuận tiện cho tra cứu, chia sẻ và sử dụng. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ phải đi cùng yêu cầu kiểm tra tính chính xác, cập nhật và chỉ dẫn rõ nguồn thông tin chính thống; hướng dẫn người dân cách tra cứu, kiểm chứng thông tin, tránh hiểu sai hoặc sử dụng quy định đã không còn phù hợp.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cần gắn với các hình thức hỗ trợ trực tiếp. Tư vấn tại cơ sở, đối thoại và tuyên truyền trực tiếp vẫn có vai trò quan trọng đối với người cao tuổi, người khuyết tật và người ít có điều kiện sử dụng công nghệ. Việc hướng dẫn thủ tục rõ ràng, giải quyết đúng thẩm quyền, đúng trình tự và đúng hẹn cũng là cách tuyên truyền pháp luật có sức thuyết phục.

Trong thời gian tới, Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật TP.HCM sẽ tiếp tục lựa chọn nội dung tuyên truyền bám sát nhiệm vụ của Thành phố và những vấn đề người dân, doanh nghiệp cần được hướng dẫn; chú trọng truyền thông chính sách ngay trong quá trình xây dựng văn bản để tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp tham gia góp ý.

Cùng với đó là đổi mới phương thức PBGDPL theo từng nhóm đối tượng, kết hợp sản phẩm số với tư vấn, đối thoại, phiên tòa giả định và các hoạt động tại cơ sở; nâng cao chất lượng báo cáo viên, tuyên truyền viên; phát huy sự tham gia của lực lượng có chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn. Công tác phối hợp cần được nâng cao, xác định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương, gắn PBGDPL với tổ chức thi hành pháp luật và chất lượng phục vụ Nhân dân.

Phát huy vai trò luật gia, đưa pháp luật đến gần hơn với người dân

Bên cạnh vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước, Hội Luật gia TP.HCM cũng là lực lượng quan trọng trong công tác PBGDPL, tư vấn và hỗ trợ pháp lý cho người dân. Với đội ngũ hội viên có kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn, Hội góp phần đưa các quy định pháp luật đến gần hơn với đời sống, giúp người dân nâng cao hiểu biết và chủ động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Bà Ung Thị Xuân Hương, Chủ tịch Hội Luật gia TP.HCM cho biết, thời gian qua, đặc biệt sau khi bước vào nhiệm kỳ mới 2026-2031, Hội tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, nòng cốt trong công tác PBGDPL, hướng mạnh hoạt động về người dân và người lao động trên địa bàn Thành phố.

Hiện Hội có hệ thống gồm 60 chi hội trực thuộc, 11 trung tâm tư vấn pháp luật và gần 9.000 hội viên. Cùng với việc kiện toàn tổ chức, Hội phát động phong trào "Mỗi Luật gia là một báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật", qua đó phát huy kiến thức, kinh nghiệm của đội ngũ luật gia trong hoạt động tuyên truyền, tư vấn tại cộng đồng.

Để đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, Hội tiếp tục thành lập chi hội luật gia ở phường, xã, đặc khu nơi có đủ điều kiện; tổ chức các điểm tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý bằng nhiều hình thức như "Gian hàng Pháp luật", "Cà phê sáng thứ 7". Hội cũng phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể lập các điểm tư vấn lưu động tại chợ truyền thống, khu công nghiệp, khu lưu trú công nhân nhằm hỗ trợ pháp lý trực tiếp tại chỗ cho người lao động.

Cùng với đó, 11 trung tâm tư vấn pháp luật trực thuộc tiếp tục được củng cố hoạt động, tiếp nhận và tư vấn miễn phí cho các đối tượng chính sách, người nghèo và người yếu thế trong xã hội. Hội cũng định hướng thành lập thêm trung tâm tư vấn pháp luật ở những khu vực chưa có trung tâm để tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Theo bà Ung Thị Xuân Hương, một yêu cầu quan trọng của công tác PBGDPL hiện nay là giúp người dân chuyển từ "biết luật" sang "biết cách vận dụng luật" để tự bảo vệ mình. Muốn vậy, nội dung tuyên truyền cần được bình dân hóa, thực tiễn hóa, thay vì chỉ trích dẫn nguyên văn điều luật. Các tài liệu có thể được chuyển thể thành câu chuyện pháp luật, tiểu phẩm ngắn hoặc tình huống thực tế thường gặp trong đời sống xã hội; đồng thời xây dựng cẩm nang bỏ túi, infographic, sơ đồ hướng dẫn từng bước cụ thể để người dân có thể tự thực hiện.

Trong quá trình chuyển đổi số, Hội định hướng nghiên cứu phát triển các ứng dụng chatbot, trợ lý ảo tích hợp trên những nền tảng phổ biến như Zalo, Facebook, ứng dụng dịch vụ công… nhằm hỗ trợ giải đáp thắc mắc bằng ngôn ngữ tự nhiên, dễ hiểu. Các video ngắn hướng dẫn người dân viết đơn khiếu nại, đơn khởi kiện hoặc điền tờ khai hành chính cũng là hình thức trực quan, giúp giảm tâm lý e ngại trước thủ tục.

Việc truyền thông cần được đa dạng hóa theo từng nhóm đối tượng, tận dụng các nền tảng video ngắn như TikTok, YouTube Shorts, Facebook Reels để truyền tải thông điệp pháp luật. Bên cạnh đó, có thể lồng ghép nội dung pháp luật vào sinh hoạt cộng đồng, phát huy vai trò người có uy tín; sử dụng sân khấu hóa, phiên tòa giả định, hội thi tìm hiểu pháp luật trực tiếp hoặc trực tuyến.

Ở cấp cơ sở, Hội cần quan tâm bồi dưỡng kỹ năng thực hành cho đội ngũ hòa giải viên tại khu phố, thôn xóm để họ không chỉ thực hiện hòa giải mà còn hướng dẫn người dân cách xử lý các xung đột theo đúng pháp luật ngay từ khi mới phát sinh. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa Hội Luật gia, Đoàn Luật sư, các trường đại học luật với các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân để tổ chức các buổi tư vấn pháp luật lưu động, trực tiếp giải quyết vướng mắc cho người dân.

Trong bối cảnh TP.HCM vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bà Ung Thị Xuân Hương cho rằng công tác PBGDPL tại cơ sở đặt ra những yêu cầu mới. Hoạt động hỗ trợ pháp lý phải chủ động, đồng hành "từ sớm, từ xa", giúp giải tỏa vướng mắc của người dân ngay trước khi phát sinh tranh chấp. Đội ngũ làm công tác pháp lý cơ sở cũng cần được chuẩn hóa năng lực tư vấn tại chỗ, am hiểu các quy định về phân cấp thẩm quyền mới của chính quyền đô thị để hướng dẫn người dân nộp đơn, khiếu nại đúng nơi, đúng chỗ, đúng vấn đề, đúng thẩm quyền.

Một yêu cầu khác là phủ kín mạng lưới Hội ở cơ sở. Theo bà Xuân Hương, tính đến cuối tháng 10/2026, Thành phố mới thành lập được 40/168 chi hội luật gia cấp xã. Thực tế này đặt ra yêu cầu tăng tốc kiện toàn tổ chức nhằm đưa hoạt động của Hội về cơ sở.

Trong nhiệm kỳ 2026-2031, Hội Luật gia TP.HCM xác định PBGDPL là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, gắn liền với tiến trình phát triển đô thị thông minh và hiện đại hóa quản trị công của Thành phố. Một trong những nhiệm vụ được đặt ra là đẩy mạnh thành lập chi hội luật gia tại ít nhất 70% số phường, xã, đặc khu trên địa bàn Thành phố.

Hội cũng sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin, phát triển hệ thống tài liệu pháp lý số hóa như infographic, video ngắn, sách nói để phổ biến rộng rãi trên mạng xã hội; nghiên cứu xây dựng trợ lý ảo pháp lý (AI Chatbot) có kiểm soát nhằm hỗ trợ người dân tự tra cứu pháp luật và quy trình hành chính công.

Cùng với đó là nâng cao năng lực, chuẩn hóa chất lượng hoạt động của các chi hội, hội viên thông qua tập huấn chuyên môn, kỹ năng PBGDPL và nghiệp vụ hòa giải cơ sở; phát huy tinh thần "Mỗi luật gia là một báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật". Hội tiếp tục phát huy vai trò của 11 trung tâm tư vấn pháp luật trực thuộc, phối hợp với các đoàn thể tổ chức tư vấn lưu động, trợ giúp pháp lý miễn phí cho người nghèo, công nhân tại các khu lưu trú và người có hoàn cảnh khó khăn.

Từ góc độ của tổ chức Hội, bà Ung Thị Xuân Hương cho rằng, những đóng góp của Hội Luật gia TP.HCM không chỉ dừng lại ở việc truyền tải các văn bản pháp luật mà hướng đến mục tiêu giúp người dân chuyển biến từ nhận thức sang hành động, biết tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình và hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật một cách tự giác.

Trần Minh

Nguồn: Tạp chí điện tử Thương hiệu và Công luận