Hiện nay, pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật chưa có cơ chế điều chỉnh và hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp địa phương cần ban hành văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác với văn bản của cơ quan nhà nước ở Trung ương, hoặc nhằm điều chỉnh những vấn đề thực tiễn phát sinh nhưng chưa được Trung ương quy định.

Nhằm tháo gỡ vướng mắc nêu trên, dự thảo Luật Phát triển đô thị (dự kiến trình Quốc hội thông qua vào cuối tháng 8 năm 2026) đã tạo cơ sở pháp lý, trao quyền chủ động cho Thành phố Hồ Chí Minh ban hành văn bản quy phạm pháp luật đối với các trường hợp đặc thù. Đây là công cụ linh hoạt để kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh, đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành và phát triển đột phá của Thành phố.

Tuy nhiên, quy trình xây dựng văn bản theo quy định chung hiện nay chưa tương thích và chưa bao quát được tính chất của các trường hợp đặc thù trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo dự thảo Luật Phát triển đô thị. Cụ thể, hệ thống pháp luật còn chưa có các quy định mang tính cốt lõi về: tiêu chí đánh giá sự cần thiết khi quy định khác với Trung ương; quy trình đánh giá tác động chính sách; cơ chế tham vấn cơ quan Trung ương; cũng như trình tự, thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác với văn bản của cơ quan nhà nước ở Trung ương; .v.v.

Chính vì vậy, cần thiết phải kịp thời ban hành văn bản quy định chi tiết một số nội dung về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nhằm đảm bảo quá trình tổ chức thực hiện không phát sinh sự lúng túng trong việc xác định thẩm quyền, phương thức thực hiện và phân định trách nhiệm giữa các cơ quan liên quan. Bởi lẽ hệ quả nếu không kịp thời xây dựng, ban hành một văn bản hướng dẫn chi tiết điều này là sẽ làm chậm tiến độ triển khai, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả của các cơ chế, chính sách đặc thù đã được quy định tại Luật Phát triển đô thị.

Bên cạnh đó, các cơ chế thí điểm và nguyên tắc lựa chọn áp dụng pháp luật theo quy định của dự thảo Luật Phát triển đô thị là những nội dung mang tính đột phá, chưa có tiền lệ và có tính phức tạp cao. Các nội dung này liên quan trực tiếp đến việc xác định phạm vi và hiệu lực áp dụng của các quy định pháp luật trên địa bàn Thành phố.

Từ những cơ sở pháp lý và đòi hỏi cấp bách từ thực tiễn nêu trên, Sở Tư pháp đã mạnh dạn nghiên cứu, xây dựng dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố quy định một số nội dung về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành Luật Phát triển đô thị trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh để tạo cơ sở pháp lý thống nhất trong việc áp dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Việc ban hành Nghị quyết sẽ tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, bảo đảm đưa các cơ chế, chính sách đặc thù của Luật Phát triển đô thị sau khi ban hành và có hiệu lực thi hành đi vào thực tiễn một cách hiệu quả và đúng quy định pháp luật.

Sở Tư pháp đang trong quá trình tổng hợp ý kiến của các cơ quan, đơn vị để hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị quyết, trình Ủy ban nhân dân Thành phố xem xét, dự kiến trình Hội đồng nhân dân Thành phố xem xét, ban hành theo thẩm quyền vào kỳ họp chuyên đề cuối tháng 8 năm 2026./.