Sau hơn 15 năm thí điểm và phát triển, chế định Thừa phát lại không còn dừng lại ở vai trò bổ trợ hoạt động tư pháp, mà đang từng bước được nâng tầm trở thành một thiết chế xã hội hóa thi hành án dân sự chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập quốc tế.

Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 Luật Thi hành án dân sự 2025, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 07 năm 2026, cùng với việc Chính phủ ban Nghị định số 151/2026/NĐ-CP ngày 13 tháng 5 năm 2026 quy định về tổ chức và hoạt động của Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên và Bộ Tư pháp ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTP ngày 16 tháng 5 năm 2026 hướng dẫn thi hành Nghị định số 151/2026/NĐ-CP ngày 13 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định về tổ chức và hoạt động của Văn phòng thi hành án dân sự, Thừa hành viên đã đánh dấu bước chuyển mình rất lớn của chế định Thừa phát lại tại Việt Nam.

Nghị định số 151/2026/NĐ-CP xác định rõ đây là một thiết chế hành nghề thi hành án dân sự ngoài công lập, hoạt động theo Luật Thi hành án dân sự 2025. Điều này cho thấy vai trò của Thừa hành viên được nâng lên, phạm vi hành nghề chuyên nghiệp hơn và Nhà nước bắt đầu định hình mô hình "thi hành án dân sự xã hội hóa" một cách rõ nét hơn trước. Thừa hành viên giờ đây được đặt trong vị thế của một chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình bảo đảm thực thi công lý dân sự, với quyền hạn, trách nhiệm và phạm vi hoạt động rộng hơn trước rất nhiều.

Theo đó, một trong những điểm đáng chú ý:

- Chức danh "Thừa phát lại" sẽ được thay thế bằng tên gọi mới "Thừa hành viên", còn "Văn phòng Thừa phát lại" chính thức mang tên "Văn phòng Thi hành án dân sự".

- Văn phòng Thi hành án dân sự được mở chi nhánh theo quy định tại Khoản 1 Điều 22 Nghị định số 151/2026/NĐ-CP:"1. Thừa hành viên tống đạt các giấy tờ, hồ sơ, tài liệu của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh, thành phố nơi văn phòng thi hành án dân sự đặt trụ sở, mở chi nhánh khi có yêu cầu. Trường hợp tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự tỉnh, thành phố khác thì địa chỉ của người được tống đạt phải thuộc địa bàn tỉnh, thành phố nơi văn phòng thi hành án dân sự đặt trụ sở, mở chi nhánh."

- Mở rộng hiệu lực pháp lý của vi bằng theo Khoản 1 Điều 27 Nghị định số 151/2026/NĐ-CP:"1. Vi bằng là nguồn chứng cứ để Tòa án nhân dân và các cơ quan có thẩm quyền xem xét khi giải quyết vụ việc theo quy định của pháp luật.".

- Điều chỉnh tăng phí tống đạt theo khoản 2 Điều 53 Nghị định số 151/2026/NĐ-CP:"2. Khung mức chi phí tống đạt như sau: a) Tối thiểu là 120.000 đồng/lần tống đạt hợp lệ và tối đa là 240.000 đồng/lần tống đạt hợp lệ, trừ trường hợp quy định tại điểm b khoản này;…" cũng được xem là thay đổi cần thiết sau nhiều năm mức phí cũ không còn phù hợp với thực tế.

- Bổ sung quyền yêu cầu phong tỏa tài sản trong trường hợp khẩn cấp cho Thừa hành viên theo Khoản 1 Điều 43 Nghị định số 151/2026/NĐ-CP:"…Trường hợp cần phong tỏa ngay tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ của người phải thi hành án mà chưa có quyết định phong tỏa thì Thừa hành viên lập biên bản yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý tài khoản, tài sản của người phải thi hành án phong tỏa tài khoản, tài sản đó."

- Công nhận giá trị pháp lý của vi bằng điện tử theo khoản 2 Điều 30 Nghị định số 151/2026/NĐ-CP:"2. Vi bằng được lập bằng hình thức văn bản giấy hoặc văn bản điện tử trên môi trường số…". Đây là sự thay đổi toàn diện về phương thức hoạt động nghề nghiệp. Từ việc lập vi bằng trực tuyến, lưu trữ điện tử, xác thực dữ liệu cho đến tra cứu bằng mã QR, tất cả đang mở ra một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới cho hoạt động thi hành án dân sự xã hội hóa tại Việt Nam.

- Miễn kiểm tra kết quả tập sự hành nghề Thừa hành viên đối với người từng là Chấp hành viên. Bắt buộc Thừa hành viên phải bồi dưỡng nghiệp vụ tối thiểu 02 ngày/năm.

Về tổng thể, Luật Thi hành án dân sự 2025 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành không chỉ sửa đổi một số quy định nghiệp vụ, mà đang từng bước định hình một thiết chế pháp lý mới trong hệ thống tư pháp Việt Nam. Từ mô hình Thừa phát lại mang tính hỗ trợ, đang chuyển sang xây dựng đội ngũ Thừa hành viên chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập sâu hơn với xu hướng quốc tế.